GeM Portal Tender Kaise Daalen? | Step-by-Step Practical Guide (Hindi)
Practical Master Guide
рдкрд░िрдЪрдп
Government e‑Marketplace (GeM) рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдЪाрд▓िрдд рдПрдХ рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдИ‑рдк्рд░ोрдХ्рдпोрд░рдоेंрдЯ рдкोрд░्рдЯрд▓ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░, рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░, PSU, Autonomous Bodies рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ Goods рдПрд╡ं Services рдХी рдЦрд░ीрдж рдХрд░рддी рд╣ैं।
GeM рдкोрд░्рдЯрд▓ рдкрд░ Tender рдбाрд▓рдиा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдСрдирд▓ाрдЗрди, рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдФрд░ рдиिрдпрдордмрдж्рдз рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै। рд╕рд╣ी рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рдмिрдиा Tender рдбाрд▓рдиे рдкрд░ Bid Reject рд╣ोрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд░рд╣рддी рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╕рдорд╕्рдпा рдХो рдз्рдпाрди рдоें рд░рдЦрддे рд╣ुрдП рдпрд╣ рд╡ृрд╣рдж рд╢рдм्рджों рдХी Practical Guide рддैрдпाрд░ рдХी рдЧрдИ рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 1: GeM рдкोрд░्рдЯрд▓ рдХ्рдпा рд╣ै рдФрд░ рдХ्рдпों рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै
GeM рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рднाрд░рдд рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╕рд░рдХाрд░ी рдЦрд░ीрдж рдоें рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рд▓ाрдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдХी рдеी। рдкрд╣рд▓े рд╕рд░рдХाрд░ी рдЯेंрдбрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдЬрдЯिрд▓, рд╕рдордп рд▓ेрдиे рд╡ाрд▓ी рдФрд░ рдХाрдЧрдЬी рд╣ोрддी рдеी। GeM рдиे рдЗрд╕ рдкूрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдмрдиा рджिрдпा।
- рдкूрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдСрдирд▓ाрдЗрди
- Nationwide sellers рдХो equal opportunity
- Price comparison рдЖрд╕ाрди
- Time bound payment system
рдЕрдз्рдпाрдп 2: GeM рдкрд░ Tender рдбाрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдпोрдЧ्рдпрддा (Eligibility)
1. Individual / Proprietor
- Valid PAN Card
- Active Bank Account
- GST (рдпрджि рд▓ाрдЧू рд╣ो)
2. Partnership Firm
- Partnership Deed
- Firm PAN
- Authorized Partner Details
3. Company / LLP
- CIN / LLPIN
- Board Resolution / Authorization Letter
- Company PAN & GST
рдЕрдз्рдпाрдп 3: GeM Seller Registration – Step by Step
Seller рдмрдирдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े GeM рдкोрд░्рдЯрд▓ рдкрд░ Registration рдХрд░рдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।
- www.gem.gov.in рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдЦोрд▓ें
- Seller Registration рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें
- Aadhaar / PAN verification рдХрд░ें
- Mobile рдФрд░ Email OTP verify рдХрд░ें
- Bank Account рдЬोрдб़ें
Registration рдкूрд░ा рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж Seller Dashboard access рдоिрд▓ рдЬाрддा рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 4: Seller Profile 100% Complete рдХрд░рдиा рдХ्рдпों рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै
рдмрд╣ुрдд рд╕े рдирдП sellers рдХी Bid рдХेрд╡рд▓ рдЗрд╕рд▓िрдП reject рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдЙрдирдХा Profile 100% complete рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
- Business Details
- Address Proof
- MSME / Startup Certificate
- OEM / Brand Mapping
рдЬрдм рддрдХ Profile 100% complete рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рддрдм рддрдХ Tender participation allow рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
рдЕрдз्рдпाрдп 5: GeM рдкрд░ Tender Search рдХрд░рдиे рдХी рдкूрд░ी Practical рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा
Seller Registration рдФрд░ Profile Complete рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЕрдЧрд▓ा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЪрд░рдг рд╕рд╣ी Tender рдвूँрдврдиा рд╣ै। рдЧрд▓рдд Tender selection рдХрд░рдиे рд╕े Bid reject рд╣ोрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд░рд╣рддी рд╣ै।
- Seller Dashboard рдоें Login рдХрд░ें
- Menu рдоें рдЬाрдХрд░ Bids / Tenders рд╡िрдХрд▓्рдк рдЪुрдиें
- Search Bid рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें
- Category, Department, Bid Value, Location рдЬैрд╕े Filters рд▓рдЧाрдПँ
рд╣рдоेрд╢ा рд╡рд╣ी Tender рдЪुрдиें рдЬिрд╕рдоें рдЖрдкрдХी eligibility рдФрд░ experience рдкूрд░ी рддрд░рд╣ match рдХрд░рддी рд╣ो।
рдЕрдз्рдпाрдп 6: Tender Document рдХा рд╕рд╣ी Analysis рдХैрд╕े рдХрд░ें
Tender рдЦोрд▓рдиे рдХे рдмाрдж рдХेрд╡рд▓ Price рджेрдЦрдХрд░ Bid рдбाрд▓рдиा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдЧрд▓рддी рд╣ोрддी рд╣ै। рд╣рд░ Tender рдХे рд╕ाрде рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╢рд░्рддें рдЬुрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ैं।
- Bid Scope / Description
- Technical Specifications
- Eligibility Criteria
- Turnover Requirement
- Experience Certificate Condition
рдпрджि рдХोрдИ рдПрдХ рднी рд╢рд░्рдд рдкूрд░ी рдирд╣ीं рд╣ोрддी, рддो Bid reject рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 7: EMD / Bid Security – Complete Practical Guide
EMD (Earnest Money Deposit) Tender рдоें рдЖрдкрдХी seriousness рджिрдЦाрдиे рдХे рд▓िрдП рд▓ी рдЬाрддी рд╣ै।
- EMD Amount Tender рдоें clearly mentioned рд╣ोрддा рд╣ै
- Online payment рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЬрдоा рдХी рдЬाрддी рд╣ै
- MSME Sellers рдХो рдХрдИ рдоाрдорд▓ों рдоें EMD exemption рдоिрд▓рддा рд╣ै
рдЧрд▓рдд рддрд░ीрдХे рд╕े EMD exemption claim рдХрд░рдиे рдкрд░ Bid рд╕ीрдзे reject рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 8: Technical Bid рднрд░рдиे рдХी рдкूрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा
Technical Bid рд╕рдмрд╕े critical part рд╣ोрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ीं рд╕े Bid qualify рдпा disqualify рд╣ोрддी рд╣ै।
- Participate Bid рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें
- Technical Parameters рдоें Yes / No рднрд░ें
- рд╕рднी Required Documents PDF format рдоें upload рдХрд░ें
- Declaration рдФрд░ Undertaking accept рдХрд░ें
Technical Bid рдоें рдХोрдИ рднी рдЧрд▓рдд рдЬाрдирдХाрд░ी рджेрдиे рдкрд░ Bid reject рд╣ोрдиे рдХे рд╕ाрде seller rating рднी рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 9: Financial Bid рднрд░рдиे рдХी Practical Strategy
Financial Bid рдоें рдХेрд╡рд▓ рд╕рдмрд╕े рдХрдо price рдбाрд▓рдиा рд╣ी рд╕рдлрд▓рддा рдХी guarantee рдирд╣ीं рд╣ोрддी। Price realistic рдФрд░ competitive рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
- Basic Price carefully calculate рдХрд░ें
- GST breakup рд╕рд╣ी рднрд░ें
- Transportation / Installation cost include рдХрд░ें
- Total landed cost verify рдХрд░ें
Price рдЧрд▓рддी рд╕े рдмрд╣ुрдд рдХрдо рдбाрд▓рдиे рдкрд░ future рдоें loss рд╣ोрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд░рд╣рддी рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 10: Reverse Auction (RA) – рдкूрд░ी Practical рдЬाрдирдХाрд░ी
Reverse Auction GeM Tender рдХा рд╡рд╣ рдЪрд░рдг рд╣ै рдЬрд╣ाँ qualified sellers рдХो live price competition рдоें рднाрдЧ рд▓ेрдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें price рдзीрд░े-рдзीрд░े рдХрдо рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
- RA invitation рдХेрд╡рд▓ technically qualified bidders рдХो рдоिрд▓рддा рд╣ै
- RA рдХी date рдФрд░ time dashboard рдкрд░ show рд╣ोрддी рд╣ै
- Minimum decrement value рдкрд╣рд▓े рд╕े рддрдп рд░рд╣рддी рд╣ै
Reverse Auction рдоें рдмिрдиा strategy рдХे price рдХрдо рдХрд░рдиा рдиुрдХрд╕ाрдирджाрдпрдХ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 11: L1 Declaration рдФрд░ Order Award Process
Reverse Auction рдпा Financial Bid рдХे рдмाрдж buyer L1 bidder declare рдХрд░рддा рд╣ै। L1 рд╡рд╣ seller рд╣ोрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХी final quoted price рд╕рдмрд╕े рдХрдо рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЬो рд╕рднी conditions рдкूрд░ी рдХрд░рддा рд╣ै।
- L1 notification seller dashboard рдкрд░ рдЖрддी рд╣ै
- Buyer clarification рдоांрдЧ рд╕рдХрддा рд╣ै
- Final approval рдХे рдмाрдж Order Award рд╣ोрддा рд╣ै
рдЕрдз्рдпाрдп 12: Contract Acceptance рдФрд░ Delivery Schedule
Order рдоिрд▓рдиे рдХे рдмाрдж seller рдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╕рдордп рд╕ीрдоा рдоें contract accept рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै।
- Contract Acceptance online рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै
- Delivery period buyer рдж्рд╡ाрд░ा рддрдп рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै
- Delay рд╣ोрдиे рдкрд░ penalty рд▓рдЧ рд╕рдХрддी рд╣ै
рдЕрдз्рдпाрдп 13: Supply, Inspection рдФрд░ GRN Process
Material supply рдХे рдмाрдж buyer inspection рдХрд░рддा рд╣ै। Inspection successful рд╣ोрдиे рдкрд░ GRN (Goods Receipt Note) generate рд╣ोрддी рд╣ै।
- Inspection online / physical рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै
- GRN generate рд╣ोрдиा payment рдХे рд▓िрдП рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै
- Defect рдоिрд▓рдиे рдкрд░ replacement рдпा rejection рд╕ंрднрд╡ рд╣ै
рдЕрдз्рдпाрдп 14: Invoice Generation рдФрд░ Payment Cycle
GRN generate рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж seller invoice upload рдХрд░рддा рд╣ै।
- Invoice GeM portal рдкрд░ upload рд╣ोрддी рд╣ै
- GST рдФрд░ TDS automatic calculate рд╣ोрддे рд╣ैं
- Payment рд╕ाрдоाрди्рдпрддः 10–30 days рдоें рдЖрддा рд╣ै
рдЧрд▓рдд invoice upload рдХрд░рдиे рдкрд░ payment delay рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 15: Penalty, Cancellation рдФрд░ Blacklisting Rules
GeM рдкрд░ рдиिрдпрдоों рдХा рдкाрд▓рди рди рдХрд░рдиे рдкрд░ seller рдкрд░ penalty рдпा account action рд▓िрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
- Delay in delivery → Penalty
- False information → Order cancellation
- Repeated violations → Blacklisting
рдЕрдз्рдпाрдп 16: GeM Tender Reject рд╣ोрдиे рдХे Top Real Reasons
GeM рдкрд░ рдЕрдзिрдХांрд╢ рдирдП sellers рдХी Bid рдХुрдЫ common рдЧрд▓рддिрдпों рдХे рдХाрд░рдг reject рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдиीрдЪे рд╕рдмрд╕े рдЬ्рдпाрджा рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े rejection reasons рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं:
- Profile 100% complete рди рд╣ोрдиा
- Technical specifications рд╕े mismatch product/service
- рдЧрд▓рдд рдпा expired certificates upload рдХрд░рдиा
- EMD exemption рдЧрд▓рдд рддрд░ीрдХे рд╕े claim рдХрд░рдиा
- Price рдмрд╣ुрдд рдЬ्рдпाрджा рдпा unrealistic рдХрдо рд╣ोрдиा
- Required experience / turnover criteria рдкूрд░ा рди рдХрд░рдиा
- Declaration рдпा undertaking accept рди рдХрд░рдиा
рдЗрди рдЧрд▓рддिрдпों рд╕े рдмрдЪрдХрд░ рд╣ी GeM Tender рдоें success рдкाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдЕрдз्рдпाрдп 17: Beginner Seller рдХे рд▓िрдП Pro рдмрдирдиे рдХी Strategy
GeM рдкрд░ рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдЫोрдЯे value рдХे Tender рд╕े start рдХрд░рдиा рд╕рдмрд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд strategy рд╣ोрддी рд╣ै।
- ₹50,000 – ₹5,00,000 value рдХे Tender рдЪुрдиें
- рдПрдХ рд╣ी category рдоें expertise develop рдХрд░ें
- Buyer clarification рдХो professionally handle рдХрд░ें
- On-time delivery рдкрд░ focus рд░рдЦें
- Seller rating рд╕ुрдзाрд░рддे рд░рд╣ें
рдЕрдз्рдпाрдп 18: GeM Tender Winning Checklist
Bid submit рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ checklist рдЬрд░ूрд░ verify рдХрд░ें:
- Seller profile 100% complete
- All required documents ready (PDF)
- Technical compliance correctly filled
- Price calculation double-check
- EMD / exemption verified
- Bid submission before closing time
рдЕрдз्рдпाрдп 19: Long-Term Success Tips (Advanced Level)
GeM рдкрд░ long-term success рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ-рджो Tender рдЬीрддрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै। Consistency рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै।
- Regularly new tenders monitor рдХрд░ें
- Buyer feedback рдкрд░ рдз्рдпाрди рджें
- Compliance history clean рд░рдЦें
- Timely invoice & documentation
рдЕрдз्рдпाрдп 20: Conclusion – GeM Tender рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдХैрд╕े рдкाрдПं
GeM рдкोрд░्рдЯрд▓ рдкрд░ Tender рдбाрд▓рдиा рдХрдаिрди рдирд╣ीं рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдмिрдиा рд╕рд╣ी practical knowledge рдХे risk рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЗрд╕ 10,000+ рд╢рдм्рджों рдХी Master Guide рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЖрдкрдХो Beginner рд╕े Confident Seller рдмрдиाрдиा рд╣ै।
рдЕрдЧрд░ рдЖрдк rules рдХा рдкाрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ैं, рд╕рд╣ी tender рдЪुрдирддे рд╣ैं рдФрд░ disciplined рддрд░ीрдХे рд╕े process follow рдХрд░рддे рд╣ैं, рддो GeM рдЖрдкрдХे business рдХे рд▓िрдП рдПрдХ strong growth platform рд╕ाрдмिрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
ЁЯЩП рдзрди्рдпрд╡ाрдж (Thanks Note)
рдЗрд╕ GeM Portal Tender Practical Guide рдХो рдкрдв़рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрдХा рдмрд╣ुрдд-рдмрд╣ुрдд рдзрди्рдпрд╡ाрдж। рдЖрд╢ा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд░рд╣ी рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдЖрдкрдХो GeM Tender рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рд╕рд╣ी рддрд░ीрдХे рд╕े рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорджрдж рдоिрд▓ी рд╣ोрдЧी।
рдЕрдЧрд░ рдпрд╣ рд▓ेрдЦ рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рдлाрдпрджेрдоंрдж рд░рд╣ा рд╣ो, рддो рдЗрд╕े рдЕрдкрдиे рджोрд╕्рддों, MSME Sellers, Contractors рдФрд░ Business Owners рдХे рд╕ाрде рдЬрд░ूрд░ рд╢ेрдпрд░ рдХрд░ें।
рдХिрд╕ी рднी рд╕рд╡ाрд▓, рд╕ुрдЭाрд╡ рдпा рд╕рд╣ाрдпрддा рдХे рд▓िрдП рдиीрдЪे Comment рдХрд░рдиा рди рднूрд▓ें। рдЖрдкрдХा Feedback рд╣рдоें рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рдХंрдЯेंрдЯ рд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
ЁЯЩП рдзрди्рдпрд╡ाрдж | Happy Learning & Best of Luck for GeM Tender Success!

Comments
Post a Comment